Sinds 20 mei worden nieuw aangekomen asielzoekers geweigerd aan de poorten van het aanmeldcentrum in Ter Apel. Sindsdien wachten er elke dag meer dan honderd mensen buiten op een onbeschut veld. 's Nachts moeten mensen kiezen tussen heen en weer worden vervoerd naar een nachtopvang of buiten slapen. De omstandigheden in de nachtopvang zijn slecht: te veel mensen delen te weinig toiletten en douches, het is er luidruchtig en het is moeilijk om voldoende rust te krijgen. De mensen met wie wij spreken vertellen ons dat zij uitgeput zijn.
Steeds opnieuw horen we dezelfde uitspraak: "Ter Apel zit weer vol." Maar wat wordt voorgesteld als een 'asielcrisis' is in werkelijkheid een politieke en bestuurlijke crisis. Een crisis die veel verder reikt dan de poorten van Ter Apel. Een kapot asielsysteem dat mensen op de vlucht demoniseert, heeft geleid tot jarenlang te weinig investeringen in AZC's, gemeenten die weigeren hun verplichtingen onder de Spreidingswet na te komen, en het falen om ervoor te zorgen dat asielzoekers tijdens de behandeling van hun aanvraag waardig en zelfstandig kunnen leven.
Vanuit de veilige kantoren in Den Haag geeft de Nederlandse regering (of die nu onder Rutte of Jetten valt) er de voorkeur aan steeds opnieuw crises in het noorden te creëren, in plaats van verantwoordelijkheid te nemen. Zij denken dat, door de gevolgen van hun onmenselijke beleid te isoleren in plattelandsgemeenschappen, er minder ogen en oren zullen zijn die aandacht besteden aan wat er gebeurt.
Maar wij letten wél op! Om deze eindeloze cyclus van zogenoemde 'crises' definitief te doorbreken, eisen wij dat de landelijke overheid de volgende stappen zet:
1. Investeer in permanente woonoplossingen en maak een einde aan het paternalistische kampensysteem. De gevangenisachtige infrastructuur van opvangkampen vergroot trauma's en creëert isolatie en gedwongen afhankelijkheid. Een groot deel van de opvanginfrastructuur zou kunnen worden vervangen door woonbegeleiding, inkomensondersteuning, rechtsbijstand en goede toegang tot gezondheidszorg, als daar de politieke wil voor bestond. En dat is helemaal niet zo radicaal! Tot eind jaren tachtig werden asielzoekers in Nederland ondergebracht in sociale huurwoningen in plaats van in opvangkampen. In onze steden en dorpen kunnen én zullen we ruimte maken.
2. Pak de wooncrisis aan, maak er geen zondebok van. Al tientallen jaren worden migranten verantwoordelijk gehouden voor falend beleid. Maar wij weten dat zij daar niet de oorzaak van zijn. Neoliberaal beleid en de afbraak van de volkshuisvesting hebben het aanbod van betaalbare woningen drastisch verminderd, waardoor iedereen slechter af is. Het is tijd om te investeren in duurzame en betaalbare publieke huisvesting, zodat de wooncrisis wordt aangepakt en iedereen toegang krijgt tot een woning. Stop de gentrificatie en ontruiming van woonprojecten zoals Stek Oost en Woondiversiteit aan de Hoogte Kadijk.
3. Geef mensen de kans onderdeel te worden van de samenleving. Mensen in de asielprocedure worden vaak geconfronteerd met zware beperkingen op het gebied van werk, bewegingsvrijheid en het opnieuw opbouwen van hun leven. Jarenlang moeten zij zich een weg banen door een vijandige bureaucratie, opgesloten in een institutioneel systeem waarin zij niet zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Maar het kan ook anders. De opvang van Oekraïense vluchtelingen laat dat duidelijk zien: zij konden vanaf hun aankomst in Nederland werken, zelfstandig wonen in plaats van in een AZC, en zich vrij binnen Europa verplaatsen. Zelfstandige woonoplossingen, werkvergunningen, taallessen en toegang tot onderwijs zijn eenvoudige en realistische maatregelen die mensen in staat stellen zich te vestigen en een bijdrage te leveren aan de samenleving. Wij willen buren, collega's, klasgenoten en vrienden zijn!
Totdat dit is gerealiseerd, moeten de landelijke overheid en gemeenten:
4. Zorg voor meer aanmeldlocaties voor nieuw aangekomen asielzoekers. Eén aanmeldcentrum is simpelweg niet voldoende. De huidige situatie blijft bestaan omdat beleidsmakers het belangrijker vinden mensen beschikbaar te houden voor detentie en uitzetting dan hun asielaanvragen zorgvuldig te behandelen. Vanuit die logica kan alleen Ter Apel – dat tegelijk aanmeldcentrum, uitzetcentrum en detentiecentrum is – nieuwe registraties verwerken. Ter Apel kampt al jaren met overbezetting. Sinds 2024 geldt zelfs een boete voor iedere dag dat het centrum boven de maximale capaciteit zit. Als we een einde willen maken aan de crises zoals we die in 2022 zagen en nu opnieuw in 2026 meemaken, moeten er meer locaties komen waar nieuw aangekomen asielzoekers zich kunnen registreren.
5. Zorg ervoor dat alle nieuw aangekomen asielzoekers toegang hebben tot een toegewezen opvangplek. Hulporganisaties en het COA zeggen de meest kwetsbare mensen te beschermen of noodopvang voor iedereen te bieden, maar de werkelijkheid die wij in Ter Apel zien is anders. Sinds 20 mei zijn er elke nacht mensen buiten blijven slapen terwijl organisaties naar elkaar wijzen. Waardige en menswaardige opvang is een recht, geen voorrecht voor alleen degenen die de hele dag kunnen wachten of in een bepaald profiel passen.
6. Voer de Spreidingswet uit en creëer meer opvangcapaciteit in AZC's door het hele land. Op dit moment voldoet slechts 26% van de gemeenten aan de verplichtingen die de Spreidingswet hun oplegt*. Dat is onaanvaardbaar. Terwijl enkele honderden mensen aan de uiterst rechterzijde protesteren tegen AZC's, gingen in mei tienduizenden mensen in Utrecht de straat op om te pleiten voor een menswaardige ontvangst van migranten en vluchtelingen. Dit is een oproep aan alle gemeenten om niet toe te geven aan extreemrechtse intimidatie en de Spreidingswet uit te voeren.
* Deze statistieken houden geen rekening met het aantal Oekraïense asielzoekers dat door iedere gemeente wordt opgevangen. De gegevens zijn afkomstig van: https://datawrapper.dwcdn.net/h2QlL/13/